اکوتوریسم دریایی، جوامع و حفاظت از خوزه ترودا پالاتزو جونیور.

بررسی توسط روندا گرین، دکترا، رئیس بخش گردشگری حیات وحش استرالیا. ژانویه 2026

در طول چند دهه گذشته، مطالب زیادی در مورد مزایا و معایب گردشگری حیات وحش و اکوتوریسم نوشته شده است. درست است که حتی گردشگری با نیت خوب نیز به طبیعت آسیب وارد کرده است، از جمعیت گونه ها گرفته تا کل اکوسیستم. همچنین درست است که اکوتوریسم با برنامه ریزی خوب و مدیریت شده می تواند در واقع برای محیط زیست از جمله تنوع زیستی مفید باشد، ایده ای که برای اولین بار منجر به تاسیس Wildlife Tourism استرالیا شد.
کتاب 2024 خوزه ترودا پالاتزو جونیور شامل گزارشهای بسیاری از تجربیات فریبنده برای بازدیدکنندگان طبیعتدوست برای تماشای کوسهها، پرتوهای مانتا، نهنگها، اسبهای دریایی، مرجانها و دیگر موجودات دریایی در سراسر جهان است. نکته مهم این است که نمونه های زیادی از مزایای عملیات گردشگری به خوبی مدیریت شده برای محیط زیست و جمعیت انسانی محلی ارائه می دهد.
سپس بیشتر کتاب به دفاع از گردشگری حیاتوحش دریایی در برابر ادعاهای اغراقآمیز درباره تأثیرات منفی اختصاص دارد که تصویر بزرگتر سایر استفادههای بالقوه از همان اکوسیستمهای دریایی را نادیده میگیرند. بسیاری از مطالعات مشکلاتی را در مورد تأثیر بر حیوانات دریایی گزارش میکنند، گاهی اوقات با «عناوین هیجانانگیز و عناوین روزنامههای منتشر شده» بدون در نظر گرفتن اینکه در صورت توقف فعالیتهای مختلف گردشگری، چه اتفاقی میافتد.
تخمین زده میشود که تماشای سیتاس (نهنگها، دلفینها، خوکماهیها) دو میلیارد دلار درآمد داشته باشد. در سال در سراسر جهان. تعدادی مثال ارائه شد که تأثیر آن بر اقتصاد را نشان میدهد، زیرا مردم محلی، از جمله ماهیگیران، تورهای تماشای سینهپوستان و افزایش جمعیت نهنگها را پس از توقف صید نهنگ سازماندهی کردند. باله های کوسه نیز در مناطقی که اکوتوریسم دریایی با موفقیت معرفی شده است کاهش یافته است. مزیت دیگر، هم برای علم و هم برای حفاظت، فرصتهایی است که برای دانشمندان فراهم میشود تا با اپراتورهای تور یا پروژههای علمی شهروندی سفر کنند و دانش ما را در مورد رفتار و بومشناسی موجودات دریایی به میزان زیادی گسترش دهد.

Palazzo موارد بسیاری را ذکر می کند که در آن اکوتوریسم به حفاظت کمک کرده است. به عنوان مثال، دلفین رودخانه ایراوادی در خطر انقراض، به نظر می رسد از انجمن حفاظت از حیات وحش سود می برد، که با مقامات دولتی و جوامع محلی میانمار برای ایجاد مناطق حفاظت شده که در آن اکوتوریسم را ترویج می کنند، همکاری می کند. سایر پستانداران دریایی که پس از تحقق پتانسیل گردشگری خود، حفاظت بیشتری از جمعیتها و دولتهای محلی به دست آوردهاند، شامل فوکها و فوکها، و همچنین دوگونگها در مناطق گرمسیری آسیا و گاو دریایی در آمریکای جنوبی هستند. پرنده نگری منبع پول در حال رشد است و تماشای پرندگان دریایی نیز از این قاعده مستثنی نیست. Palazzo خاطرنشان می کند که بسیاری از مستعمرات زادآوری محافظت شده در یا نزدیک سواحل آمریکای جنوبی به “آهن ربا” برای چنین گردشگری تبدیل شده اند.
گردشگری شامل غواصی با کوسه ها یا تماشای آنها از قایق، به جای اعمال مخرب و بی رحمانه باله زنی یا کشتار بیش از حد ناشی از ترس، حمایت از این حیوانات را تشویق کرده است. حتی کوسههای نهنگ غولپیکر اما اساساً بیضرر توسط صدها نفر در برخی مناطق برای گوشت و بالهها کشته شدند، اما اکنون گردشگری به حمایت از آنها و همچنین رفاه اقتصادی مردمی که در امتداد سواحل گرمسیری آمریکا و آسیا زندگی میکنند منجر شده است. او خاطرنشان میکند که ماهیگیران محلی برای صید بالههای کوسه توسط واسطهها دستمزد بسیار ناچیزی دریافت میکنند، اما درآمد بسیار بیشتری از تورهای قایق و غواصی را حفظ میکنند. جمعیت پرتوهای مانتا نیز از گردشگری بهره مند شده اند، که ماهیگیری را در برخی مناطق به خود اختصاص داده است.
خزندگان دریایی نیز سود برده اند. شکارچیان سابق لاک پشت به نشان دادن لاک پشت های زنده به بازدیدکنندگان روی آورده اند. Palazzo به سرمایهگذاری در برزیل اشاره میکند که در آن بسیاری از لاکپشتها و تخمها برای غذا جمعآوری شدهاند، اما اکنون محافظت میشوند، با آموزش و پروژههای تحقیقاتی خوب که در زمینه گردشگری کار میکنند، که میلیونها دلار در سال برای حفظ کل شرکت تولید میکند.
صخرههای مرجانی البته یکی از مهمترین جاذبهها برای گردشگران هستند و اهمیت اقتصادی آنها منجر به حفاظت گسترده شده است. یکی از نمونههای بارز او، تفرجگاه بومگردی Misool در شرق اندونزی است که در مبارزه برای ذخایر دریایی محلی که علاوه بر محافظت از خود مرجانها، اکنون دارای جمعیت بسیار بیشتری از کوسهها، پرتوها و دیگر ماهیها هستند، بسیار مؤثر بوده است. حرا اکوسیستم دیگری است که از اقدامات حفاظتی مرتبط با گردشگری سود می برد و او نمونه هایی را در آسیا و آفریقا بیان می کند. .
حال، در مورد این ادعاها درباره تأثیر منفی گردشگری بر حیات وحش مارن چطور؟ البته نمونه های بد و خوب زیاد بود. در مورد دیگرانی که جایی در این بین هستند چطور؟
سؤال اصلی او در این مورد را میتوان در این پاراگراف خلاصه کرد: «آیا باید مزایای اجتماعی-اقتصادی و زیستمحیطی فراوان، آشکار، واقعی تماشای نهنگ (یا اکوتوریسم، در این مورد) را قربانی کنیم، زیرا ادراکات از تأثیرات بالقوه، اغلب نه در حقایق یا تجربیات اثباتشده علمی، بلکه در باورهای «اخلاقی» یا «اخلاقی» گروههای خاصی از مردم ریشه دارد؟
Palazzo میگوید: «بیتردید صید بیشازحد جدیترین تهدید فوری برای حیات دریایی است» (و پشتیبانی زیادی برای این ادعا وجود دارد)، از جمله نه تنها گونههای هدف، بلکه صید جانبی – لاکپشتها، دلفینها و بسیاری دیگر که بهطور تصادفی در کنار گونههایی که تورها یا قلابها برای آنها در نظر گرفته شدهاند، صید میشوند. صنعت باله کوسه ظالمانه و اسراف کننده (و از نظر پروتئین یا خدمات کاملاً غیر ضروری) هر سال تا 100،000،000 کوسه را می کشد. صید ترال کف به ویژه مخرب است و هر ساله میلیاردها نرم تن، اسفنج، مرجان، سخت پوستان و سایر گونه های غیر هدف را می کشد. [As a brief aside from this review, I accompanied some postgraduate university students on a fishing boat near Melbourne years ago. As the crew hauled up the nets, there were many starfish, molluscs, non-target fish species and other marine creatures accompanying the species they were after. As I watched the non-target fish flopping around on the deck I expected the crew to swoosh them into buckets and release them over the side. Instead they used a sharp device like those employed in spearing fallen leaves and other debris in the garden, impaling each fish before tossing it overboard, ensuring it had no hope of survival (as well as plenty of pain). I couldn’t hep but wonder, if they do this while knowingly being observed by environmental science students and their lecturers, how can we trust their ethical and conservation principles at other times?].
او در ادامه به بحث تخریب انبوه صخرههای مرجانی و حرا، مشکلات آلودگی پلاستیکی (از جمله میکروپلاستیکها) و گردشگری انبوه (که برخی از آنها اکوتوریسم نامیده میشود اما اینطور نیست) میپردازد و ابراز تاسف میکند که “اکثریت مردم این سیاره به سادگی درباره این مشکلات تهدید کننده حیات بیاطلاع هستند” و احساس نمیکنند که با کسانی که به مریخ مرتبط هستند، ارتباطی ندارند. آشنا در خشکی و “به سادگی با آنچه در زیر امواج یا فراتر از افق آبی نهفته است” ارتباط برقرار نمی کنیم. شکافی که گردشگری دریایی خوب می تواند پر کند.
با این حال، بسیاری از سیاستمداران و دانشگاهیان تنها صنایع استخراجی مانند ماهیگیری و معدن را دارای حقوق دریا می دانند، برخی از مردم شناسان استدلال می کنند که اکوتوریسم تهدیدی برای آداب و رسوم استخراج سنتی است و حافظان محیط زیست و آنهایی که در صنعت اکوتوریسم فعالیت می کنند (حتی محلی هایی که قبلا ماهیگیری می کردند اما اکنون تورها را هدایت می کنند) اغلب “مستقیماً از مدیریت به حاشیه رانده می شوند یا به طور مستقیم به فرآیندها مربوط می شوند”.
کسانی که تاثیر منفی گردشگری بر زندگی در مارن را گزارش میکنند، زمانی که آسیب واقعی وارد میشود، این کار را به درستی انجام میدهند. اما آیا برخی از این گزارش ها، به اصطلاح، بیش از حد نیستند؟
Palazzo به تعدادی از مطالعات اشاره می کند که نشان می دهد بسیاری از گردشگران در نتیجه رویارویی با مهره داران دریایی با آنها آشنا می شوند و نگرانی خود را نسبت به آنها افزایش می دهند.

در بسیاری از مناطق جهان، شنا با نهنگها و دیگر جانداران دریایی در حال حاضر ممنوع است زیرا به عنوان آزار و اذیت تلقی میشود، حتی در مواردی که حیوانات کاملاً قادر به پایان دادن به تعامل در هر زمان با شنا کردن هستند. بدیهی به نظر می رسد که تماشای یا شنا کردن با نهنگ ها، تا زمانی که آنها محاصره نشده باشند یا مانع رفتار طبیعی آنها نشوند، بسیار کمتر از شکار نهنگ مضر است و پالاتزو به از دست دادن فرصتی برای آشنا کردن مردم با این موجودات باشکوه، افزایش همدلی آنها با آنها و تشویق آنها به یادگیری بیشتر اشاره می کند. Palazzo اذعان می کند که دانشگاهیان و تصمیم گیرندگان مخالف اکوتوریسم دریایی اغلب تمایل واقعی برای کمک به حفاظت از محیط زیست دارند، اما این کوته فکری گسترده است و منجر به قوانین بسیار محدودکننده می شود. او همچنین خاطرنشان میکند که نمایندگان کنفرانسهای مهم، از جمله COPهای مربوطه، CITES، سازمان ملل متحد و کمیسیون بینالمللی نهنگ، معمولاً شامل تورگردانان کوچکی نیستند که در غیر این صورت نظرات خود را ارائه کنند.
تونگا به دلیل توانایی شنا با نهنگ ها مشهور است و این فعالیت اکنون برای اقتصاد این کشور بسیار مهم است، به خصوص که تنها سه کشور دیگر به آن اجازه می دهند.
تعامل نزدیک با حیات وحش توسط بسیاری از مردم نادیده گرفته می شود، اما اگر هیچ عواقب جدی رفاهی یا حفاظتی وجود نداشته باشد، چقدر مشکل ساز است؟ مقررات مربوط به بیشتر تعاملات حیات وحش از تماس فیزیکی جلوگیری میکند، اما نهنگهای خاکستری در سواحل مکزیک آگاهانه به انسانها نزدیک میشوند و به نظر میرسد از لمس کردن، نوازش یا پاشیدن آب لذت میبرند. Palazzo می گوید: «این فعل و انفعالات برای چندین دهه ادامه داشته است و هیچ اثر مضری در حیوانات مشاهده نشده است. “این بیشتر به دلیل حضور هوشیارانه رهبران محلی است.”
او می گوید که تغذیه مسئولانه و کنترل شده حیات وحش دریایی را نباید با تغذیه بی رویه گردشگران اشتباه گرفت. برنامه ریزی و مدیریت صحیح مهم است. پالاتزو به این موضوع گفت که چگونه جوزپه نوتاربارتولو، متخصص سینهپوست به توسعه برنامههایی برای مدیریت تعاملات توریستی با دلفینهای چرخنده جهان در مصر کمک کرد، از جمله محدودیت بازدیدکنندگان روزانه و سه منطقه اصلی: یک منطقه ممنوعه بسیار بزرگ که در آن دلفینها میتوانند در صورت تمایل از انسان دور بمانند، منطقهای که شناگران نمیتوانند با راهنمای قایقنشین وارد شوند. مجاز است. هزینه ورودی به محیط بانان برای کارهای حفاظتی آنها بسیار فراتر از سایت پرداخت می شود.
با این حال، او ابراز تاسف میکند که «استفاده نادرست از ادبیات علمی مرتبط با «تأثیر» میتواند منجر به مقررات غیرضروری یا تقاضای بیش از حد برای «مطالعات تکمیلی» یا نظارت شود، بهویژه در مناطق کمدرآمد که مردم به راحتی نمیتوانند قوانین متعدد را رعایت کنند، اما به وضوح بر رفاه افراد یا حفاظت از گونهها تأثیر نمیگذارند. او می پذیرد که برای برخی از زیستگاه ها و گونه ها ممکن است نیاز به مقرراتی وجود داشته باشد که از طریق سیستم های بوروکراتیک تحمیل می شود، اما در بسیاری از موارد مقررات بیش از حد مانع از عملکرد برخی از سرمایه گذاری های ارزشمند اکوتوریسم می شود.
برای مثال، تأثیر غواصان بر اسبهای دریایی را مستند میکند، اما فعالیتهای انسانی جایگزین مانند فروش آنها را زنده برای آکواریوم یا مرده بهعنوان سوغاتی یا مواد تشکیل دهنده طب چینی نادیده میگیرد، در حالی که «گردشگری ممکن است یکی از معدود چیزهایی باشد که میتواند اسبهای دریایی را در بسیاری از مکانها از اسارت دور نگه دارد». مطالعهای در استرالیا که افزایش تعداد کوسههایی را که در نزدیکی یک مرکز غواصی در قفس زندگی میکنند نشان میدهد که از تغذیه استفاده میکند، به این نتیجه رسیده است که این افزایش یک اثر بالقوه منفی است و منجر به تعطیلی برخی از عملیات غواصی در قفس میشود و در نتیجه صنعتی که به مقابله با وجهه عمومی کوسهها به عنوان ماشینهای کشتار شیطانی کمک میکند، و در کشوری که اغلب به کشتار دسته جمعی کوسهها برای محافظت از آنها نیاز است، مختل میشود.

او همچنین خاطرنشان می کند که عادت کردن به انسان اغلب به عنوان یک “تأثیر” دیده می شود حتی در شرایطی که هیچ ضرر قابل توجهی برای حیوانات وجود ندارد. نمونههای مختلف دیگری از واکنش بیش از حد به تأثیرات جزئی گردشگری مسئولانه در مقایسه با تأثیرات عظیم صنایع دیگر ارائه میشود، و به این نتیجه میرسد که بسیاری از صد مقاله دانشگاهی که او برای این کتاب بررسی کرده است، «هیچ گونه تحلیل هزینه و فایدهای در مورد اینکه اگر استفادههای استخراجی دیگر به جای اکوتوریسم عادی باشد، چه اتفاقی برای گونههای بازدید شده یا اکوسیستم میافتد، انجام نمیدهند».
پس از توصیههای مختلف برای اقدامات آتی، او پذیرفت: «پس لطفاً، بیایید از هماکنون شروع کنیم تا اکوتوریسم دریایی به شهرتی که شایسته آن است برسیم – شهرتی که متخصصان و مشتریان آن شایسته آن هستند و طبیعت شایسته آن است که به عنوان یک ابزار حفاظتی حیاتی داشته باشد.»
به طور کلی، یک مطالعه جالب و مهم برای هر کسی که علاقه مند به پتانسیل اکوتوریسم حیات وحش برای کمک به حفاظت از تنوع زیستی است.




